elizako dirua

2021eko ekainaren 4ko ostiralean, arratsaldeko 19:15ean, elkarrizketa berri bat egin zen Mons apezpikuarekin. Francisco Conesa, kasu honetan Obispo Villa del Obispado Aretoan. Gure gotzainak Elizaren ekonomiaren funtzionamendua eta, modu berezian, Menorcako elizbarrutiarena azaldu du. Elizak bere eginkizun ebanjelizatzaile-pastoral eta ongintza-soziala bete eta betetzeko baliabide materialak izan behar dituela adierazi zuen. Menorcara heldu zenean aurkitu zuen ondarea eta elizbarrutia zein txikia den eta elizaren kontuak Espainiako gizarte osoarentzat gardenak izan daitezen egin beharreko bide luzea azpimarratu du. Ohar gisa, nabarmendu nahi dut gotzainak Vatikanoko aberastasunari buruz elizari beti egiten zaion galdera bati buruz egin zuen oharra, eta Frantzisko Aita Santuak Straatnieuws aldizkari holandarrari egindako elkarrizketan eman zuen erantzuna. bildutako pobreentzat erabili da. Badaude gauzak saldu eta hauek saldu (…) Elizaren ondasun higiezinak asko dira, baina Elizaren egiturak mantentzeko eta herrialde behartsuetan egiten diren lan asko mantentzeko erabiltzen ditugu: ospitaleak, eskolak. Atzo, esaterako, Kongora 50.000 euro bidaltzeko eskatu nuen herrialde txiroetan hiru eskola eraikitzeko; hezkuntza gauza garrantzitsua da haurrentzat. «Administrazio eskudunera joan nintzen, eskaera hau egin eta dirua bidali egin da». Nire berezko oroitzapenak dira. Futbolean ere aritu zinen? Frantzisko Aita Santua: Bai, ona al zen? Frantzisko Aita Santua: Ez. Buenos Airesen ni bezala futbolean jokatzen zutenei «hanka gogorrak» esaten zitzaien. Zer esan nahi du ezkerreko bi hanka edukitzeak? Baina jokatu nuen, atezaina izan nintzen askotan. Nola sortu zen pobreekin zure konpromiso pertsonala? Frantzisko Aita Santua: Bai, oroitzapen asko etortzen zaizkigu burura. Asko harritu ninduen amari laguntzera astean hirutan etxera etortzen zen emakume batek. Adibidez, arropa garbitzen lagundu nuen. Bi seme-alaba izan zituen. Italiarrak ziren, siziliarrak, eta gerra bizi izan zuten, oso pobreak ziren, baina oso onak. Eta beti gorde izan dut emakume horren oroitzapena. Bere pobreziak harritu ninduen. Ez ginen aberatsak, normaltasunez betetzen genuen, baina ez genuen soberan. Ez genuen kotxerik, ez ginen oporretara eta horrelakoak. Baina beharrezko gauza asko falta zitzaizkion. Nahikoa genuen eta amak eman zizkion gauzak. Gero Italiara itzuli zen eta gero Argentinara itzuli zen. Buenos Airesko artzapezpiku nintzela aurkitu nuen, 90 urte nituen. Berarekin ibili nintzen 93 urte zituela hil zen arte. Egun batean oraindik egunero daramadan Jesusen Bihotz Sakratuaren domina bat eman zidan. Domina honek –oroigarria ere bada– on asko egiten dit. Ikusi nahi al duzu? (Aita Santuak domina erakusten du). Horrela pentsatzen dut egunero berataz eta zenbat sufritu duen pobrezia. Eta sufritu duten beste guztietan pentsatzen dut. Eraman eta otoitz egiten diot… Zein da mezua Eliza etxerik gabekoentzat? Zer esan nahi du beraientzat kristau elkartasuna? Frantzisko Aita Santuak: Bi gauza datozkit burura. Jesus teilaturik gabe etorri da mundura eta pobretu egin da. Beraz, Elizak denak besarkatu eta teilatua edukitzea eskubidea dela esan nahi du. Herri mugimenduetan gaztelaniazko hiru t-rekin lan egiten dugu: lana, teilatua eta lurra. Elizak predikatzen du pertsona orok duela hiru «t» horietarako eskubidea. Pobreei eta errefuxiatuei arreta eskatzen diezu askotan. Ez al zarete beldurrik horrela hedabideetan eta, oro har, gizartean neke modu bat sor daitekeen? Frantzisko Aita Santuak: Denok tentatzen gaitu –polita ez den gai bati dagokionean, hitz egitea itsusia delako– esatea: «Beno, buka dezagun: horrek gehiegi «erre» egiten du». Nekea badagoela sentitzen dut, baina ez diot beldurrik. Egiaz eta gauzak nola dauden hitz egiten jarraitu behar dut. Zure betebeharra al da? Frantzisko Aita Santua: Bai, nire betebeharra da. Nire barnean sentitzen dut. Ez da agindu bat, baina pertsona gisa denok egin behar dugu. Ez al zarete beldurrik etxerik gabekoen eta beste pobreen aldeko elkartasunaren eta laguntzaren defentsa politikoki erabili ahal izateko? Nola hitz egin behar du Elizak eragina izateko eta, aldi berean, planteamendu politikoetatik kanpo geratzeko? Frantzisko Aita Santua: Gaizki-ulertuetara eramaten duten bideak daude une honetan. Bi tentazio nabarmendu nahi nituzke. Elizak egiarekin hitz egin behar du eta baita testigantzaz ere: pobreziaren testigantza. Fededun batek pobreziaz edo etxegabetzeaz hitz egiten badu eta faraoi baten bizitzan bizi badu… hori ezin da egin. Hau da lehen tentazioa. Beste tentazioa gobernuekin akordioak sinatzea da. Akordioak egin daitezke, baina akordio argiak izan behar dute, akordio gardenak. Adibidez: ‘jauregi’ hau (Casa Santa Marta) kudeatzen dugu, baina kontu guztiak kontrolatuta daude, ustelkeria ekiditeko. Bizitza publikoan ustelkeria beti dagoelako. Izan politikoa edo erlijiosoa. Gogoan dut behin min handiz ikusi nuela –Argentina, erregimen militarrean, Britainia Handiarekin gerrara joan zenean Malvinas uharteengatik–, jendeak gauzak ematen zituela, eta ikusi nuen zenbat jende, baita katolikoak ere, horiek banatzeaz arduratzen zirenak, etxera eramaten zituzten. Beti dago ustelkeria arriskua. Galdera bat egin nion behin Argentinako ministro bati, gizon zintzo bati. Zeregin hori utzi zuena, ilun samarrak ziren gauza batzuekin ados ezin zegoelako. Galdera bat egin nion: Laguntza bidaltzen diozunean, izan janaria, arropa edo dirua, behartsuei edo behartsuei: bidaltzen duzunaz, zenbat iristen da, dirutan edo gastuetan? Esan zidan: «Ehuneko 35». Horrek esan nahi du ehuneko 65 galtzen dela. Ustelkeria da: parte niretzat, parte niretzat. Uste duzu orain arte zure pontifikatuan pentsamendu aldaketa bat lortzeko gai izan zarela, politikan adibidez? Frantzisko Aita Santua: Ez nuke jakingo zer esan. Ez dakit. Badakit hori Baten batek esan du komunista naizela. Baina kategoria zaharkitu samarra da. Beharbada, gaur egun beste hitz batzuk erabiltzen dira hori esateko… Marxista, sozialista… Frantzisko Aita Santua: Hau guztia esan dute. Etxerik gabekoek arazo ekonomikoak dituzte, baina euren askatasuna lantzen dute. Aita Santuak ez du behar materialik, baina batzuek Vatikanoko presotzat dute. Ez al duzu inoiz etxerik gabeko pertsona baten larruan sartzeko gogorik sentitzen? Frantzisko Aita Santua: Mark Twainen ‘The Prince and the Pauper’ liburua gogoratzen dut. Egunero jan dezakezunean, arropa daukazu, lo egiteko ohea duzu, lan egiteko mahaia daukazu eta ez zaizu ezer falta. Lagunak ere baditu. Baina Mark Twain printze hau urrezko kaiola batean bizi da. Aske sentitzen al zara hemen Vatikanoan? Frantzisko Aita Santua: Aita Santu aukeratu eta bi egunera joan nintzen, ofizialki esaten den bezala, Jauregi Apostolikoko aita santuaren etxebizitzaren jabe egitera. Ez da luxuzko apartamentua. Baina luzea da, handia da… Apartamentu hau ikusi ondoren goitik beherako inbutu bat zirudien, hau da, handia baina ate txiki batekin. Horrek esan nahi du isolatuta egotea. Pentsatu nuen: «Ezin naiz hemen bizi arrazoi mentalengatik soilik. Txarto egingo ninduke. Hasieran gauza arraroa iruditu zitzaidan, baina hemen geratzeko eskatu nuen, Santa Martan. Eta hau ona da niretzat, libre sentitzen naizelako. Bazkaria denek jaten duten jangelan. Eta lehenago iristen naizenean langileekin jaten dut. Jendea ezagutzen dut, agurtzen ditut eta honek urrezko kaiola gutxiago egiten du kaiola. Baina kalea faltan botatzen dut. Aita Santu, Marcek gurekin pizza hartzera gonbidatu nahi zaitu. Pentsatzen? Frantzisko Aita Santua: Nahi nuke, baina ezin izango dugu egin. Hemendik irteten naizen momentuan jendea etorriko baita niregana. Hirira betaurrekoen lenteak aldatzera joan nintzenean arratsaldeko zazpiak ziren. Ez dago jende asko kalean. Optikarengana eraman ninduten eta kotxetik jaitsi eta emakume bat ikusi ninduen eta oihukatu zuen: ‘Hemen dago Aita Santua!’ Eta orduan ni barruan nengoen eta jende guztia kanpoan… Jendearekin harremana falta zaizu? Frantzisko Aita Santua: Ez dut galtzen jendea hona etortzen delako. Asteazkenero Entzuleria Nagusirako Plazara joaten naiz, batzuetan parrokia batera joaten naiz: jendearekin harremanetan nago. Esaterako, atzo (urriak 26) 50.000 ijito baino gehiago hurbildu ziren Paulo VI.a aretora. Ikuskizun Orokorrean Plazako bira hau gozatzen duzula dirudi… Frantzisko Aita Santua: Egia da. Bai egia da. Bere izena San Frantziskok pobrezia erradikala aukeratu zuen eta bere ebanjelioa ere saldu zuen. Erromako Aita Santu eta Gotzain gisa, sentitu al zara inoiz Elizaren altxorrak saltzeko presiopean? Frantzisko Aita Santua: Galdera erraza da hau. Ez dira Elizaren altxorrak, baina gizateriaren altxorrak dira. Esaterako, bihar Michelangeloren Pieta enkantean jarriko dela esaten badut, ezin izango litzateke egin Elizaren jabetza ez delako. Eliza batean dago, baina gizateriarena da. Hau Elizaren altxor guztientzat doa. Baina Ematen dizkidaten opariak eta beste gauza batzuk saltzen hasi gara. Eta salmenten irabaziak Krajewski apezpikuarentzat, bera baita nire eskalea. Eta gero loteria dago. Han zeuden kotxeak denak saldu edo zozketa bidez eman dituztenak eta irabaziak behartsuentzako erabili dira. Saldu daitezkeen gauzak daude eta hauek saltzen dira. Konturatzen al zara Elizaren aberastasunak itxaropen mota hauek sor ditzakeela? Frantzisko Aita Santuak: Bai, Elizaren ondasunen katalogoa egiten badugu, batek pentsatzen du: «Eliza oso aberatsa da». Baina 1929an Italiarekin Konkordatua ‘Questione Romana’-n (erromatarren afera) sinatu zenean, garai hartako Italiako gobernuak Erromako parke handi bat eskaini zion Elizari. Orduko Aita Santuak, Pio XI.ak, esan zuen: ‘ez, kilometro koadro erdi bat besterik ez nuke nahi Elizaren independentzia bermatzeko’. Printzipio hau oraindik aplikatzen da. Bai, Elizaren ondasun higiezinak asko dira, baina Elizaren egiturak mantentzeko eta herrialde behartsuetan egiten diren lan asko mantentzeko erabiltzen ditugu: ospitaleak, eskolak. Atzo, esaterako, Kongora 50.000 euro bidaltzeko eskatu nuen herrialde txiroetan hiru eskola eraikitzeko; hezkuntza gauza garrantzitsua da haurrentzat. Administrazio eskudunera joan nintzen, eskaera hau egin eta dirua bidali egin da. Hitz egin dezagun Holandaz. Inoiz izan al zara gure herrira? Frantzisko Aita Santua: Bai, behin Argentinako jesuiten probintzia nagusi nintzela. pasatzen ari nintzen bidaia baten Wijchen nengoen, han nobizioa zutelako, eta Amsterdamen ere egon nintzen egun eta erdiz, non jesuiten etxe bat bisitatu nuen. Ez nuen ezer ikusten kultur bizitzari buruz, ez nuelako denborarik. Horregatik ideia ona izan liteke Holandan etxerik gabekoek gure herrialdea bisitatzera gonbidatzea. Zer deritzozu, Aita Santu? Frantzisko Aita Santua: Ateak ez daude itxita aukera horri. Beraz, horrelako eskaera bat dagoenean, kontuan hartuko duzu? Frantzisko Aita Santua: Nik uste dut. Eta orain Holandak erregina argentinarra duela (barreak), agian. Baduzu agian mezu berezirik gure herrian etxerik gabekoentzat? Frantzisko Aita Santua: Ez ditut ondo ezagutzen Holandan etxerik gabekoen berezitasunak. Holanda aukera asko dituen herrialde garatua dela esan nahiko nuke. Hiru ‘t’en alde borrokan jarraitzeko eskatuko nieke holandar etxerik gabekoei. Amaieran, Marcek ere galdera batzuk egiten ditu. Jakin nahi du, besteak beste, Aita Santuak txikitan jada Aita Santua izatearekin amesten zuen. Aita Santuak «Ez» irmo batekin erantzuten du. Frantzisko Aita Santuak: Baina sekretu bat egingo dut. Txikia nintzenean ez zegoen gauzak saltzen ziren negoziorik. Horien ordez harategia, fruta saltzailea eta abar zeuden merkatua. Nire amarekin eta nire amonarekin joan nintzen erosketak egitera. Txikia zen, lau urte zituen. Eta behin galdetu zidaten: ‘Zer izan nahiko zenuke handitan?’ Eta nik: ‘Harategia!’ Askorentzat 2013ko martxoaren 13ra arte (Aita Santu aukeratu zintuzten egunera arte) a arrotz bat. Une batetik bestera mundu osoan famatu egin zen. Nola bizi izan duzu esperientzia hau? Frantzisko Aita Santua: Iritsi zen eta ez nuen espero. Ez nuen lasaitasuna galdu. Eta hau Jainkoaren grazia da. Ez dut hainbeste pentsatzen famatua naizela. Neure buruari esaten diot: ‘Orain postu garrantzitsua daukat, baina hamar urte barru inork ez nau gehiago ezagutuko’ (barreak). Badakizu, bi ospe mota daude: gauza handiak egin dituzten «handien» ospea, Madame Curie (Poloniako fisikari, matematikari eta kimikari ospetsua) bezalakoa, eta hutsalaren fama. Azken fama hau xaboi burbuila bat bezalakoa da. «Orain hemen nago eta nire onena egin behar dut» esaten duzu eta lanean jarraituko al duzu sasoian egon arte? Frantzisko Aita Santua: Bai Aita Santua, imajina al dezakezu pobrerik gabeko mundu bat? Frantzisko Aita Santuak: Jende pobrerik gabeko mundu bat nahiko nuke. Horretarako borrokatu behar dugu. Baina fededuna naiz eta badakit bekatua beti gure baitan dagoela. Eta giza gutizia beti dago, elkartasun eza, pobreak sortzen dituen berekoikeria. Horregatik zail samarra iruditzen zait pobrerik gabeko mundu bat imajinatzea. Esklabo-lanaren bidez esplotatutako haurrengan edo sexu-abusuengatik esplotatutako haurrengan pentsatzen baduzu. Eta beste esplotazio modu bat: haurrak erailtzea organoak kentzeko, organoen trafikoa. Organoak kentzeko umeak hiltzea gutizia da. Horregatik ez dakit pobrerik gabe mundu hau lortuko dugun, bekatua beti existitzen baita eta berekoitasunera eramaten gaituelako. Baina borrokatu behar dugu, beti, beti. (Horretik itzulia Alvaro de Juanaren italiera)